STUDIUM INDYWIDUALNEGO PRZYPADKU

DZIECKO Z CECHAMI AUTYZMU

 

WSTĘP

 

    Termin "autyzm" używany dla opisania zespołu problemów neurologicznych, które wpływają na myślenie, percepcję i zdolność koncentracji. Zaburzenie to może zablokować, opóźnić lub zniekształcić sygnały wzrokowe, słuchowe i płynące z innych organów zmysłów. To zaś z reguły osłabia zdolność do współdziałania z innymi ludźmi poprzez zachowania społeczne lub umiejętność użycia sposobów porozumienia takich, jak mowa. Może także ograniczyć zdolność rozumowania i wyobraźnię. W niektórych przypadkach autyzm przejawia się już u niemowląt. Zamiast nawiązywać kontakt wzrokowy, dziecko wpatruje się gdzieś w przestrzeń. Może ignorować głosy ludzkie, nie chcieć się przytulać lub nawet bronić się przed dotknięciem. Najczęściej jednak autyzm ujawnia się w wieku od dwóch do trzech lat, wtedy, kiedy powinien nastąpić gwałtowny rozwój mowy i zdolności do zabawy z użyciem wyobraźni.

   Od października 2000 roku prowadzę sześć godzin tygodniowo nauczania indywidualnego z sześcioletnią Agatą. Dziewczynka jest pogodnym dzieckiem, chętnym do podejmowania działań w kontakcie indywidualnym. Ze względu na jej absencję; bardzo częstą, nauczyciel nie może wykazać się systematyczną pracą. Podejmując się nauczania indywidualnego z dzieckiem o cechach autystycznych zainteresowałam się literaturą specjalistyczną dotyczącą tego problemu i konsultowałam się z nauczycielką pracującą z dziećmi autystycznymi w przedszkolu. W prowadzonej z Agatą terapii udało mi się nawiązać kontakt emocjonalny z dzieckiem i w pełni zaakceptować jej osobę. Głównym moim zamierzeniem wychowawczym było motywowanie dziecka do wykonywania czynności celowych. Wiele czasu starałam się też poświęcić na relaksację chcąc złagodzić autoagresywne zachowanie Agaty. Jeżeli Agata w przyszłym roku szkolnym pozostanie w przedszkolu dla dzieci niesłyszących z powodu głębokiego ubytku słuchu, to przede wszystkim postawię sobie za cel dominujący stworzenie optymalnych warunków do wielokanałowego odbioru informacji przez dziecko.

 

[początek]

 

 

SYTUACJA RODZINNA DZIECKA

 

    Agata urodziła się 14 września 1994 roku w Katowicach. Rodzina dziecka jest pełna i składa się z pięciu osób. Oboje rodzice pracują, dlatego Agata od trzeciego roku życia uczęszcza do przedszkola dla dzieci niesłyszących. Sytuacja bytowa rodziny jest na dobrym poziomie. Starsza siostra pracuje, a brat jest w wojsku. Postawa rodziców wobec dziecka jest akceptująca, co można stwierdzić po przeprowadzonej obserwacji i wywiadzie z matką. Według niej Agata jako najmłodsze dziecko jest grzeczna jeżeli wyraźnie określa się stawiane wymagania i jest się konsekwentnym. Te zasady są przestrzegane przez rodziców i babcię dziecka, żeby Agata potrafiła bawić się sama. Agata urodziła się w szóstym miesiącu ciąży i przebywała w inkubatorze. Od 1997 roku była pod opieką psychologa w Polskim Związku Głuchych. Diagnoza uzyskana w badaniu audiometrycznym wskazuje na wadę słuchu stopnia znacznego.     Rozwój ruchowy dziecka był opóźniony; zaczęła chodzić mając rok i osiem miesięcy. Zawsze jednak , jak podkreśla matka była samodzielna przy ubieraniu i rozbieraniu się. Zauważa się silną więź Agaty z matką, oraz z siostrą, która codziennie odbiera ją z przedszkola. W domu lubi oglądać bajki, książki, bawi się piłką i plastikowymi butelkami.

 

[początek]

 

 

CECHY AUTYSTYCZNE WYSTĘPUJĄCE U DZIECKA

 

1. Opóźnienie rozwoju mowy albo jej brak.

    Agata poddawana była oddziaływaniom terapeutycznym prowadzonym przez logopedę i psychologa od trzeciego roku życia. Dziecko wymawia jedynie dwie głoski "r", "i"; nie potrafi skoncentrować się na ćwiczeniach usprawniających narządy artykulacyjne i chociaż posiada aparaty słuchowe nie chce ich zakładać. Zaobserwowałam, że Agata reaguje na bardzo głośne dźwięki odwracaniem głowy w tę stronę skąd dobiega hałas. Podczas zabawy w "Rura Parku" zasłaniała rękami uszy prawdopodobnie z powodu muzyki i radosnych okrzyków bawiącej się grupy przedszkolaków razem z nią. Badania specjalistyczne wykazały 5% resztek słuchu u Agaty.

2. Problemy społeczne i trudności w relacjach z ludźmi.

    Mając trzy lata Agata niechętnie chodziła do Polskiego Związku Głuchych i do przedszkola. Do tej pory dziecko nie bierze udziału w zajęciach prowadzonych w grupie. Lepiej pracuje w kontakcie indywidualnym, jest spokojniejsza i uczestniczy w zajęciach terapeutycznych z większą korzyścią. W grupie Agata bawi się sama: lalką, klockami, piłką, albo przekłada naczynia kuchenne z jednej półki na drugą. Obecnie dziecko chętnie uczęszcza do przedszkola i przyzwyczaiło się już do stałych zajęć z psychologiem, logopedą i nauczycielką prowadzącą nauczanie indywidualne. Agata pozwala się dotykać i zawsze podaje prawą rękę na spacerze, ale nadal unika kontaktu wzrokowego. Zawsze jednak kątem oka obserwuje sytuację i zachowanie drugiej osoby.

3. Nietypowe reakcje na dźwięk, widok, smak, dotyk lub zapach.

    W przedszkolu Agata zjada posiłki w sposób wybiórczy; nie je skórek z chleba, tylko zlizuje masło i serek, nie je drugiego dania, ale chętnie bierze dokładkę zupy. W domu razem z tatą zjada mięso, lubi jeść owoce i cebulę. Czasem nie pozwala dotykać brzucha i klatki piersiowej odsuwając zdecydowanie rękę nauczyciela. Przyjemność sprawia Agacie dotykanie jej policzków i całowanie rąk. Również wodzenie palcem po wszystkich przedmiotach należy do ulubionych czynności, która w przypadku tego dziecka jest fiksacją.

4. Nierównomierny rozwój, przemieszane silne i słabe strony.

    Narastają trudności w rozwoju emocjonalnym Agaty, co objawia się autoagresją. Nasilają się zaburzenia w zachowaniu; brak koncentracji i bobudliwość ruchowa zakłócają przebieg terapii. Uwidacznia się opóźnienie w zakresie koordynacji i percepcji wzrokowo - ruchowej. Mowa nie rozwija się. Nastąpił postęp w zakresie samoobsługi sprawności motorycznej. Samodzielność Agaty w czynnościach samoobsługowych od najmłodszych lat była jej silną stroną. Postęp w zakresie motoryki dotyczy naprzemiennego chodzenia po schodach, wspinania się po drabince, wrzucania piłki do kosza przy pomocy nauczycielki. Od września bieżącego roku widoczny jest postęp w rozwoju społecznym, ale tylko w zakresie sprzątania klocków po zakończeniu zabawy w grupie. Nadal małe jest podporządkowanie poleceniom wydawanym przez nauczyciela. Zakazy wyzwalają wzrost pobudzenia psycho - ruchowego: krzyk i stereotypowe zachowania (darcie papieru, zdrapywanie naklejek, rzucanie przedmiotami)
.

 

[początek]

 

 

TERAPIA DZIECKA

 

1. Terapia codziennego życia.

    Głównym punktem programu tej terapii są intensywne ćwiczenia fizyczne. Dla Agaty długie spacery po Parku Kościuszki czy po korytarzu są pomocne w skupieniu uwagi na ćwiczeniach edukacyjnych prowadzonych podczas nauczania indywidualnego. W trakcie spacerów dziecko wpatruje się przez pewien czas w ruch nóg, albo światło zapalonych lamp. Od wiosny dwa razy w tygodniu Agata przebywa na placu zabaw. Celem przeprowadzanych tam zajęć ruchowych jest zachęcanie jej do naśladownictwa, którym nie jest zainteresowana.

2. Terapia przytrzymywaniem.

    Jeżeli nauczycielka nie spełnia życzenia Agaty to dochodzi do: uderzania głową o podłogę i do gryzienia rąk lub nóg. Jeżeli Agata czegoś nie chce zrobić, to zrzuca na podłogę przedmiot, który jest w zasięgu jej ręki: doniczkę, talerz, szklankę czy kalendarz. W obu tych przypadkach stosuję przytulanie Agaty do siebie, żeby się uspokoiła. Po kilkuminutowym przytrzymaniu jej razem z nią wycieram rozlany kompot, zbieram skorupy potłuczonego talerza lub zamiatam rozsypaną ziemię dając jej miotełkę do ręki.

3. Terapia zajęciowa.

    Wszystkie działania terapeutyczne realizowane są w formie zabawy. Tygodniowy plan zajęć obejmuje: ćwiczenia edukacyjne, zajęcia ruchowe i swobodną aktywność dziecka. Struktura zajęć codziennie jest taka sama, tylko zaangażowanie Agaty w przebieg zajęć jest zmienne. Celem podjętej pracy dydaktyczno - wychowawczej jest wypracowanie u dziecka zachowań społecznie akceptowanych. W ramach terapii zajęciowej przeprowadzane są ćwiczenia edukacyjne, które mają usprawnić narządy artykulacyjne dziecka. Do nich należą zabawy z wypuszczaniem powietrza z balonika lub puszczanie baniek mydlanych. Ponadto organizowane są zabawy manipulacyjne, konstrukcyjne, zabawy ze śpiewem ilustrowane ruchami palców lub rąk i zabawy mimiczne przed lustrem.

4. Fizykoterapia.

    Na masaż policzków i stóp Agata wyraża aprobatę, ale na masaż całego ciała czasami nie zgadza się. Po wybuchu agresji, kiedy drze etykiety i rzuca przedmiotami stosuję masaż pleców, żeby Agata zaniechała tego zachowania. W celu rozładowania napięcia i zapewnienia poczucia bezpieczeństwa w oparciu o metodę Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherbone realizuję program rewalidacji Agaty.

5. Terapia porozumienia.

    Komunikacja nauczyciela z Agatą, dzieckiem niemówiącym odbywa się poprzez jednoczesne stosowanie znaków migowych i mowy. Agata rozumie kierowane do niej polecenia i potrafi przez pociągnięcie ręki terapeuty wyrazić chęć posiadanie danej rzeczy. Nadal jednak nie sygnalizuje swoich potrzeb fizjologicznych nad czym musi czuwać nauczyciel. Jednym z celów rewalidacji indywidualnej jest nawiązanie bliższego kontaktu Agaty z nauczycielką żeby chętniej naśladowała czynności i gesty, oraz czuła się bezpieczna w mojej obecności. Po ośmiu miesiącach pracy oceniam nasze wzajemne kontakty jako zadawalające.

 

[początek]

 

 

ZAKOŃCZENIE

 

    Dotychczas prowadzone nauczanie oparte było na metodach surdopedagogicznych. Bardzo ważna jest dalsza obserwacja w kierunku potwierdzenia wady słuchu oraz pełna diagnoza medyczna autyzmu. Z tego względu skierowano dziecko do przedszkola specjalnego, gdzie będzie poddane terapii prowadzonej przez nauczycieli przygotowanych do pracy z dzieckiem autystycznym.

 

[początek]

 

 

SCENARIUSZE ZAJĘĆ

 

I. Scenariusz zajęć edukacyjnych z wychowania słuchowego.

Nauczanie indywidualne.

Czas trwania  - 20 minut.

Cel dydaktyczny  - wprowadzenie pojęć: długo i krótko.

Cel wychowawczy  - motywowanie do naśladownictwa w zabawie.

Cel rewalidacyjny  - uwrażliwienie na bodźce dźwiękowe budzika.

Środki dydaktyczne  - budzik i etykiety.

Przebieg zajęcia.

1.Zabawa na rozróżnianie czasu trwania sygnału akustycznego - " Co to dzwoni ? "

2.Manipulacja budzikiem - nauczyciel podnosi etykietę "długo" na długi sygnał, a na krótki pokazuje dziecku etykietę "krótko".

3.Samodzielna manipulacja budzikiem przez dziecko, nauczyciel dopasowuje etykiety do długości trwania sygnału.

 

II. Scenariusz zajęć edukacyjnych z wychowania fizycznego.

Nauczanie indywidualne.

Czas trwania - 20 minut.

Cel dydaktyczny - poznanie własnego ciała.

Cel wychowawczy - zwrócenie uwagi na osobę, z którą się współdziała.

Cel rewalidacyjny - usprawnienie ruchowe dziecka.

Środki dydaktyczne - materac, koc.

Przebieg zajęcia.

1. Wyczuwanie nóg: - rozmasowywanie stóp, - uderzanie stopami o podłogę.

2. Współpraca z osobą towarzyszącą - ciągnięcie za kostki nóg partnera leżącego na podłodze, - stykanie się stopami; na przemian rozprostowywanie i przyciąganie nóg.

3. Wyczuwanie pośladków: - w siadzie kręcenie się w kółko na pośladkach.

4. Ćwiczenie wyciszające: - w pozycji siedzącej kołysanie dziecka przez opiekuna, połączone z rozmasywaniem środkowej części ciała i mięśni barków.

 

[początek]

 

Opracowano na podstawie:

Charles A. Hart - Przewodnik dla rodziców dzieci autystycznych, Copyright forthe Polish edition 1995.

Pod red. Anieli Korzon - Wychowanie słuchowe dzieci z wadą słuchu, Jnfograf, Katowice

Marta Bogdanowicz, Bożena Kisiel, Maria Przasnyska - Metoda Weroniki Sheborn w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka WSiP, Warszawa 1994r.

Własne doświadczenia i obserwacje.

Opracowano za zgodą i aprobatą rodziców Agaty.

mgr Ewa Lubina, Katowice tel. 203-15-33